Mapa, która otworzyła Tarnowskim Górom drogę do dziedzictwa UNESCO

Na wystawie w Tarnowskich Górach pierwsze skrzypce gra nie wielki obraz, lecz mapa sprzed lat, która spina podziemia z miejskim pejzażem. To właśnie z takiego spojrzenia wyrosła opowieść o srebrnym mieście widzianym nie tylko przez pryzmat dawnego górnictwa, ale też historii i turystyki. Za tym dziełem stoją trzy nazwiska, bez których trudno byłoby dziś mówić o tarnogórskim dziedzictwie tak, jak mówi się o nim teraz. A ślad prowadzi dalej – do sztolni, kopalni i wpisu na listę UNESCO.

• Z jednego rysunku wyrosła nowa opowieść o mieście
• Od mapy do sztolni i wpisu UNESCO
• Muzeum wraca do swoich pierwszych skarbów

Z jednego rysunku wyrosła nowa opowieść o mieście

W centrum ekspozycji znalazła się mapa powstała pod koniec lat 30. XX wieku. Jej autorami byli historyk Józef Piernikarczyk, sztygar Alfons Kopia i malarz Józef Machwic. Nie był to zwykły plan terenu, ale śmiała próba pokazania Tarnowskich Gór jako miejsca, w którym świat pod ziemią i krajobraz nad powierzchnią tworzą jedną całość.

Na mapie obok dawnych wyrobisk, sztolni i szybów pojawiają się rzeki, lasy i zabudowa miasta. To właśnie ten pomysł zmienił sposób myślenia o górniczym dziedzictwie. Przestało ono być wyłącznie pamiątką po pracy pod ziemią, a zaczęło budować szerszą opowieść o przeszłości, której wartość widać także z perspektywy odwiedzającego, nie tylko badacza.

Od mapy do sztolni i wpisu UNESCO

Z tej samej myśli narodziło się Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Jego pierwszym prezesem został właśnie Alfons Kopia, współtwórca mapy. To środowisko odegrało ważną rolę w udostępnieniu Sztolni Czarnego Pstrąga i Zabytkowej Kopalni Srebra, czyli miejsc, które dziś należą do najważniejszych adresów na turystycznej mapie miasta.

Efektem tej wieloletniej pracy był wpis tarnogórskiego dziedzictwa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2017 roku. Wystawa przypomina, że sukces nie zaczął się od wielkich ceremonii, lecz od ludzi, którzy umieli zobaczyć w górniczych pozostałościach coś więcej niż przemysłowy ślad. Właśnie w takim ujęciu Tarnowskie Góry zyskały swoją mocną, rozpoznawalną tożsamość.

Muzeum wraca do swoich pierwszych skarbów

Sama mapa ma też własną historię muzealną. W 1958 roku znalazła się wśród pierwszych eksponatów przekazanych do nowo powstałej instytucji. Dla muzeum to nie tylko cenny obiekt, ale jeden z tych przedmiotów, które pomagają zrozumieć, jak rodziła się lokalna pamięć o podziemiach i o ludziach, którzy je opisywali, dokumentowali i bronili przed zapomnieniem.

Na wystawie można zobaczyć także inne obrazy inspirowane tarnogórskimi podziemiami, powstające na przestrzeni lat. Całość daje rzadką możliwość, by spojrzeć na miasto oczami twórców, którzy z górniczego krajobrazu potrafili wydobyć temat na długo przed tym, zanim UNESCO wpisało go na światową listę.

• wystawę można zwiedzać do 24 maja 2026 roku

na podstawie: UM Tarnowskie Góry.